Malarstwo i rysunek w służbie literatury i kultury w przykładzie twórczości Wojciecha Siudmaka

Wojciech Siudmak – artysta malarz, rysownik i rzeźbiarz pochodzący z Polski, stale mieszkający i tworzący we Francji. Siudmak jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych przedstawicieli realizmu fantastycznego. W swojej twórczości zakorzenionej w surrealizmie łączy nadrealną wizję ze sztuką naturalistyczną. W pracach artysty można dostrzec nawiązanie do sztuki renesansowej przejawiające się w doskonałym anatomicznym odwzorowaniu postaci i hołdowaniu piękna.

Wystawa prac Wojciecha Siudmaka Kosmogonie w Tichauer Art Gallery” (14.10.2023–31.03. 2024, foto: S. Folwaczny)

Najbardziej charakterystyczną cechą tworzonych przez niego ilustracji jest to, że nie są one sztywno związane z fabułą i akcją danego dzieła literackiego. Zasadniczo w sposób artystycznie nieskrępowany korespondują z klimatem dzieła lub tworzą odpowiedną atmosferę do własnych przemyśleń i wyobrażeń. Mówiąc słowami artysty: „Poruszają ten sam temat, ale w inny sposób”. Siudmak w udzielanych wywiadach często zwraca uwagę na to, że bardzo ceni sobie tę artystyczną wolność w której może tworzyć; te braki ograniczeń w interpretacji dzieła. Taki sposób pracy Siudmaka można obserwować już od początku jego kariery, gdy w latach 70. XX w. tworzył ilustracje do książek wydawanych we francuskim wydawnictwie „Presses Pocket”. Standardy w tworzeniu ilustracji często narzucane są w zamówieniach np. do amerykańskich powieści science fiction, w których wymaga się, by rysunek w sposób dosłowny odzwierciedlał opisywaną fabułę.

Nie od dzisiaj wiadomo, że literatura i sztuki plastyczne bywają inspiracją dla kolejnych twórców szeroko pojmowanej kultury. Swoistym fenomenem, dziełem literackim funkcjonującym wieloaspektowo jest cykl powieści Franka Herberta o zbiorczym tytule Kroniki Diuny. Zbiór tych powieści scince ficiton to wielowarstwowa epopeja o dziejach ludzkości w dalekiej przyszłości. Przyszłości, w której ludzkość eksploruje odległe światy i planety. Centrum wydarzeń staje się odległa pustynna planeta Arrakis na której wydobywa się najcenniejszą substancję w całym znanym kosmosie – przyprawę (zamienne nazwy: spice, melanż). Substancja ta rozszerza możliwości ludzkich umysłów i jest również używana do nawigowania statków w podróżach międzygalaktycznych. Planeta Arrakis staje się sceną szeroko zakrojonej walki o władzę i wpływy, a także wielopoziomowych intryg (określanych jako charakterystyczne „plany w planach”).

Saga „Diuny” z ilustracjami Wojciecha Siudmaka dostępna w Bibliotece Pol. Sl.(foto.: S. Folwaczny)

Powieści cyklu Kroniki Diuny doczekały się wielu tłumaczeń i wydań. Podjęto trzy próby ekranizacji tego dzieła (dwie ekranizacje udało się zrealizować).  Swoistą ciekawostką dotyczącą powstania ostatniej ekranizacji Diuny jest to, że jej reżyser Denis Villeneuve  w dzieciństwie zachwycił się okładką Diuny autorstwa Wojciecha Siudmaka (obraz z 1982 r. Mesjasz Diuny) co permanentnie  wpłynęło na wyobraźnię twórcy filmu. Przypieczętowaniem tej spuścizny były podziękowania kierowane do artysty malarza w trakcie uroczystej światowej premiery filmu Diuna w paryskim kinie Grand Rex.

Obraz Mesjasz Diuny autorstwa W. Siudmaka na okładkach Diuny wydawanej przez Presses Pocket, foto.: http://www.sciencefictionarchives.com/en/collections/529/siudmaks-dune-original-painting

W polskiej współczesnej bibliofilskiej edycji cyklu Kroniki Diuny wydawnictwa „Rebis” ilustratorem jest Wojciech Siudmak. Trzeba zaznaczyć, że dotychczas jest to jedyne wydanie na świecie, które zostało upiększone rysunkami artysty. Zapewne wynika to z przywiązania do Polski i poczucia narodowej tożsamości, co też Siudmak często podkreśla w udzielanych wywiadach. Przykładem na to jest również pielęgnowanie pamięci historycznej o Wieluniu, mieście z którego pochodzi artysta. To właśnie tutaj rozpoczęła się niemiecka agresja na Polskę w początkach II wojny światowej. Z inicjatywy Wojciecha Siudmaka w 2002 r. powstała fundacja „Siudmak Arkana XXI”. Artysta stworzył również  „Światowy Projekt Pokoju”, którego symbolem jest monument „Wieczna Miłość”. Rzeźba „Wieczna Miłość” odlana z brązu o wysokości 4,5 m została odsłonięta w Wieluniu 31 sierpnia 2013 r. i zawiera przesłanie pokojowego współistnienia kierowane do świata z miasta w którym rozpoczęły się hitlerowskie naloty bombowe. W 2012 r. artysta ufundował „Nagrodę Pokoju – Wieczna Miłość”. Pierwsza Gala Pokoju i ceremonia wręczenia Nagrody Pokoju odbyła się w Filharmonii Świętokrzyskiej w Kielcach 1 września 2013 r. Pierwszym laureatem tej nagrody został polski kompozytor Wojciech Kilar.

Rzeźba Wieczna miłość w Wieluniu foto: https://50ok.pl/wielun-niecodzienna-rzezba-wieczna-milosc/

Na uwagę zasługuje również wkład artysty do kultury muzycznej, który zmaterializował się w projektach graficznych okładek do płyt. Dla przykładu można tutaj wymienić ilustracje i obrazy zdobiące albumy takich zespołów i muzyków, jak m.in. : Eloy, Dick Jacobs, Raymond Lefèvre, Rockets, Visitors, Francis Lai, Sunshine on the World. Ciekawostką  świadczącą o wielowymiarowych wpływach sztuki jest to, że znany kompozytor muzyki filmowej Francis Lai skomponował  poemat symfoniczny Amour Eternel, specjalnie dla Światowego Projektu Pokoju (inicjator projektu Wojciech Siudmak w przeszłości tworzył okładki do albumów muzycznych kompozytora).

Okładka albumu grupy Eloy Ocean, fot.: S. Folwaczny

Polecane linki:

„Kroniki Diuny” dostępne w Bibliotece Politechniki Śląskiej: https://integro.polsl.pl/search/description?q=%22kroniki+Diuny%22&index=2&scope=precise

Oficjalna Strona Artysty: https://siudmak-official.com/

Okładki albumów muzycznych zaprojektowane przez Wojciecha Siudmaka skatalogowane w serwisie Discogs: https://www.discogs.com/artist/2249016-Wojtek-Siudmak